تبليغاتX
کماندار

 مبر خود به مهر زمانه گمان

نه نیکو بود راستی در کمان

شبیخون سگالیده و ساخته

به پیوست تیر و کمان آخته

به نزد پری چهرگان رفت زال

کمان خواست از ترک و بفراخت یال

کمان ترک گلرخ به زه بر نهاد

به دست جهان پهلوان در نهاد

که بگشاد زین گونه تیر از کمان

چه سنجد به پیش اندرش بدگمان

ندیدم زیبنده تر زین سوار

به تیر و کمان بر چنین کامکار

دل روشنم بر تو شد بدگمان

بگویی مرا تا زهی گر کمان

کمان کیانی گرفتم به چنگ

به پیکان پولاد و تیر خدنگ

به زین اندرون گرزه ی گاوسر

به بازو کمان و به گردن سپر

ابا نیزه و گرز و تیر و کمان

برفتند گردان همه شادمان

 

+ نوشته شده توسط صدیقه کاشانی گهر در یکشنبه 22 آذر1388 و ساعت |

لغت Arc  در زبان انگليسي به معناي قوس و كمان است. لغت Arch به معناي تاق، قوس، هلال، قوس دادن و خم كردن، واژه Archer به معناي تيرانداز، Archery به معناي تير‌اندازي، واژه Architect  به معناي معمار و Architecture به معناي معماري است. اين واژه اخير كه معماري معنا مي‌شود در واقع در ترجمه دقيق‌تر به معناي "فن و هنر كمان‌زني" است.
از اين واژه‌ها و معاني‌اشان استنباط مي‌شود كه واژه قوس و كمان و تيراندازي و تاق از يك ريشه‌اند. اين موضوع كه واژه كمان و تيراندازي از يك ريشه هستند با توجه به شكل كماني كه در تير‌اندازي از آن استفاده مي‌شود، منطقي به نظر مي‌رسد.
از طرفي قوس و كمان و تاق از مفاهيمي هستند كه بارها در ادبيات به عنوان صفتي از آسمان ذكر شده‌اند. پس اين موضوع دور از ذهن نيست كه بتوانيم رابطه‌اي ميان واژه‌هاي آسمان و Arch  پيدا كنيم.
واژه آسمان به زبان عربي كه در فارسي هم بسيار استعمال مي‌شود، "عرش" است؛ به تشابه Arsh (عرش)  و Arch  دقت كنيد.
و اگر "ع" عرش را به "آ" تبديل كنيم، به واژه "آرش" مي‌رسيم كه كمانش خود نمادي از آسمان مي‌تواند باشد. کماندار

واژه انگليسي Archery به معناي تيراندازي در زبان فرانسوي به صورت Tir a larc و در زبان ايتاليايي به شكل Tiro con larco ديده مي‌شود. شناخت واژه Tir (تيري كه در تيراندازي از آن استفاده مي‌شود) در اين ميان جالب توجه است.
همچنين واژه انگليسي Archer به معناي تيرانداز در زبان لاتين به شكل Arcarius و واژه كمان به لاتين به صورت Arcus ديده مي‌شود. هر دو اين واژه‌ها و به ويژه واژه Arcus شباهتي به واژه "ارخش" (با تبديل كاف به خ و سين به شين كه كاملا منطقي است) و در نتيجه ارتباطي با "آرش" دارد.
 
توجه كنيد كه شهرت آرش به خاطر كمانداري و تيراندازي اوست و صفات آرش شيواتير و آرش كمانگير به تير و كمان وي اشاره مي‌كنند كه ويژگي بارز اين قهرمان به شمار مي‌روند.
جالب توجه است كه دو حرف اول واژه Arrow كه به معني تير است با دو حرف Archery و همچنين Arash(آرش) يكي است.
آرجون نام يكي از قهرمانان تيراندازي هندي است كه شباهتي به آرش دارد و باز هم مي‌بينيم كه حروف اول و دوم اين اسم نيز با حروف اول و دوم آرش يكي است.

با توجه به نمادشناسي در مضامين اسطوره‌ها نيز در مي‌يابيم كه رابطه‌اي ميان كمان آرش و آسمان برقرار است. چرا كه آرش براي پرتاب تير بر بالاي كوه مي‌رود و از آن‌جا كه كوه به آسمان نزديك است، رابطه بسيار نزديكي با آن دارد. در ضمن بعيد نيست كه رابطه ميان كوه و آسمان و كمان، بتواند نام قهرمان را نيز با آسمان پيوند ‌دهد. 

منبع : فصل نامه مردم شناسي ،  مقاله : آرش و اسطوره هاي باستاني،نويسنده: آرش نورآقايي . 

+ نوشته شده توسط صدیقه کاشانی گهر در سه شنبه 6 مرداد1388 و ساعت |

           ستون کرد چپ را و خم کرد راست                     خروش از سر چرخ چاچی بخاست

           چو بوسـید پیکــان ســر انگشت او                     گــذر کــرد از مهـــــره پشت او

بدون تردید، بشر از ابتدای زندگی به پرتاب سنگ و چوب برای شکار، دفاع یا حمله آشنا بوده است. ناچار از ابتدای آفرینش قبل از استفاده از هر سلاحی به پرتاب سنگ و چوب آشنا بوده، بتدریج که تمدن بوجود آمده و اجتماعات روستائی و شهری پیدا شده از وسائلی که خود اختراع کرده برای پرتاب سنگ و چوب استفاده کرده است. ساده ترین وسیله تیراندازی فلاخن (سنگ قلاب) است که امروز دهقانان در اغلب روستاها از آن استفاده می کنند.

تیر و کمان از سلاح های خیلی قدیمی بشر است و با این اسلحه می توانسته اند از دور دشمن را هدف قرار دهند.

پیکان قبل از کشف آهن و فلزات از سنگ ساخته می شد، قدیمی ترین پیکان سنگی را مربوط به هزاره چهارم پیش از میلاد مسیح می دانند، در هزاره سوم مس اختراع شد و بعد برنز و از هزاره اول آهن مورد استفاده قرار گرفت، ایرانیان با این فلزات در فلات ایران پیکان می ساختند و هم اکنون در موزه تخت جمشید و موزه ایران باستان تعداد زیادی از پیکان های قدیمی موجود است (پانویس1)

تیر عبارت از شی محکم یا بر عقاب بود که سرآن پیکان آهنی نوک تیر سه پهلوئی نصب شده و به ضرب کمان به سوی دشمن یا شکار پرتاب می شد.

کمان عبارت بود از چوب خمیده ای که دو سرآن را بوسیله زه محکم به یکدیگر می بستند تا به شکل تقریباً تیم دایره در آید.

نوک تیر آهنی چون به هدف اصابت می نمود، در گوشت بدن فرو رفته و تولید جراحات و ناراحتی می نمود. کثرت اصابت تیر، انسان یا حیوان را از پای در می آورد و قدرت دفاع را به کلی سلب می کرد.

در نقوش تخت جمشید تیردان های سربازان پارسی که به پشت بسته می شده و از بسته بالایی آن شکل چند تیر آویزان گردیده است مشاهده می شود.

تیرها انواع مختلف داشته، به اسامی: پیکان، سلک، ناوک، خدنگ.


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط صدیقه کاشانی گهر در پنجشنبه 28 خرداد1388 و ساعت |

کمان یکی از جنگ افزارهای معروف است. درست مثل سایر جنگ افزارها، امروزه کمان نیز به عنوان وسیله ای برای ورزش یا شکار مورد استفاده قرار می گیرد.

انرژی کمان که توسط آن تیر پرتاب می شود، از خاصیت کشسانی مواد مختلف حاصل می شود.
در ایران از اعصار بسیار دور کمان مورد استفاده بوده است. کمانهای ایرانی با ترکیب مواد مختلفی مثل چوب، شاخ و تاندون برخی از حیوانات و مواد دیگر درست می شده است. تا آنجا که نگارنده مطلع است امروزه ساخت کمان ایرانی منسوخ شده است. البته در سالهای اخیر یکی از دوستان اینجانب که از تیراندازان و شکارچیان زبده کرمانی است، توانسته با بررسی کمانهای ایرانی و با استفاده از همان مواد سنتی یعنی چوب، شاخ کل، تاندون گاو و سریش طبیعی، اقدام به ساخت کمان ایرانی نماید.
با برگزاری هفتمین دوره بازیهای آسیایی در ایران، به رشته تیراندازی با کمان توجه شد. در آن زمان آقای دکتر حسین بنایی اولین و آخرین کتاب به زبان فارسی در مورد کمان و تیراندازی با آن را تهیه و منتشر کرد.
بعد از انقلاب اسلامی و حدود سال 1370 با همت فدراسیون تیراندازی و تعدادی از علاقه مندان و پیشکسوتان، این رشته مجددا راه اندازی شد.
در سالهای اخیر با جدا شدن این رشته از سایر رشته های تیراندازی و تشکیل فدراسیون مخصوص، بر فعالیت در این زمینه افزوده شده است. سازمان حفاظت محیط زیست این اسلحه را به عنوان اسلحه شکاری به رسمیت می شناسد و تحت شرایط ویژه ای پروانه شکار بزرگ به کمانداران می دهد. البته هنوز استفاده از این اسلحه در شکار پرنده مورد قبول قرار نگرفته است (براساس اطلاعات نگارنده).
شکارچیان اندکی علاقه مند به شکار با کمان هستند. من چند نفر از ایشان را می شناسم که موفق به شکار پستانداران مختلف شده اند. امیدوارم این دوستان موافقت نمایند و اجازه دهند خاطرات و تصاویر شکارهای ایشان را در اینجا درج کنم.
چند نوع کمان وجود دارد. کمان چهارخم Recurve Bow، کمان مرکب Compound Bow، کمان صلیبی یا تفنگی Cross Bow. البته انواع دیگری از کمانها نیز وجود دارند که بحث در خصوص آنها از حوصله این نوشته بیرون است. امروزه بازوهای کمانها را که نقش اصلی در پرتاب تیر ایفا می کنند، از چسباندن لایههای مختلف از قبیل چوب، فیبر شیشه، فیبر کربن و یا از یک ماده مثل فیبر شیشه می سازند.
کمانها دارای قدرتهای متفاوتی هستند. قدرت کمان در عین حال که میزان انرژی وارده به تیر را بیان میکند، از طرف دیگر میزان نیروی لازم برای کشیدن زه توسط کماندار را نیز نشان میدهد. قدرت کمان، براساس مقدار انرژی لازم برای کشیدن زه به مقدار مشخصی، بیان میشود.
معمولا مقدار یا مسافت مشخص را 28 اینچ درنظر میگیرند. بنابراین چنانچه برای کشیدن زه یک کمان به اندازه 28 اینچ، نیرویی معادل 30 پوند نیاز باشد، گفته می شود که قدرت کمان 30 پوند است. در تیراندازی ورزشی با کمان نیاز به قدرت بالا نیست اما در شکار لازم است قدرت کمان متناسب با حیوانی که شکار خواهد شد انتخاب شود. کمانهای تفنگی معمولا قدرتهای بالا و در حدود 150 پوند دارند. در ایران شکار با کمانهای تفنگی ممنوع است.
در کمانهای مرکب از فن آوری ویژه ای استفاده می شود و آن استفاده از چرخهایی در دوسر بازوها است که محور هر دو یا یکی از آنها، خارج از مرکز چرخها قرار دارد. بدین ترتیب بعد از آنکه زه کمان به میزان مشخصی کشیده شد و چرخها حول محور خود چرخیدند، به نقطه ای می رسیم که بدون تغییر در زه، بازوها کمی به عقب برمی گردند و در این حالت نگهداشتن زه با سهولت بیشتری صورت می گیرد. با استفاده از این فن آوری کمانهای قویتری ساخته شده اند.
تیرها از اجزای اصلی در کمانداری هستند. میله تیرها از چوب، آلومینیوم، فیبر شیشه و فیبر کربن و یا ترکیبی از آنها ساخته می شود. در گذشته برای اینکه تیرها مستقیم پرواز کنند، به انتهای تیرها چند عدد پر چسبانده می شد.
امروزه از پره های پلاستیکی برای این منظور استفاده می شود. نوک تیر نیزکه معمولا از فولاد ساخته می شود، اشکال متفاوتی دارد. نوک تیرهایی که در ورزش تیراندازی اسکمان یکی از جنگ افزارهای معروف است. درست مثل سایر جنگ افزارها، امروزه کمان نیز به عنوان وسیله ای برای ورزش یا شکار مورد استفاده قرار می گیرد.

انرژی کمان که توسط آن تیر پرتاب می شود، از خاصیت کشسانی مواد مختلف حاصل می شود.
در ایران از اعصار بسیار دور کمان مورد استفاده بوده است. کمانهای ایرانی با ترکیب مواد مختلفی مثل چوب، شاخ و تاندون برخی از حیوانات و مواد دیگر درست می شده است. تا آنجا که نگارنده مطلع است امروزه ساخت کمان ایرانی منسوخ شده است. البته در سالهای اخیر یکی از دوستان اینجانب که از تیراندازان و شکارچیان زبده کرمانی است، توانسته با بررسی کمانهای ایرانی و با استفاده از همان مواد سنتی یعنی چوب، شاخ کل، تاندون گاو و سریش طبیعی، اقدام به ساخت کمان ایرانی نماید.
با برگزاری هفتمین دوره بازیهای آسیایی در ایران، به رشته تیراندازی با کمان توجه شد. در آن زمان آقای دکتر حسین بنایی اولین و آخرین کتاب به زبان فارسی در مورد کمان و تیراندازی با آن را تهیه و منتشر کرد.
بعد از انقلاب اسلامی و حدود سال 1370 با همت فدراسیون تیراندازی و تعدادی از علاقه مندان و پیشکسوتان، این رشته مجددا راه اندازی شد.
در سالهای اخیر با جدا شدن این رشته از سایر رشته های تیراندازی و تشکیل فدراسیون مخصوص، بر فعالیت در این زمینه افزوده شده است. سازمان حفاظت محیط زیست این اسلحه را به عنوان اسلحه شکاری به رسمیت می شناسد و تحت شرایط ویژه ای پروانه شکار بزرگ به کمانداران می دهد. البته هنوز استفاده از این اسلحه در شکار پرنده مورد قبول قرار نگرفته است (براساس اطلاعات نگارنده).
شکارچیان اندکی علاقه مند به شکار با کمان هستند. من چند نفر از ایشان را می شناسم که موفق به شکار پستانداران مختلف شده اند. امیدوارم این دوستان موافقت نمایند و اجازه دهند خاطرات و تصاویر شکارهای ایشان را در اینجا درج کنم.
چند نوع کمان وجود دارد. کمان چهارخم Recurve Bow، کمان مرکب Compound Bow، کمان صلیبی یا تفنگی Cross Bow. البته انواع دیگری از کمانها نیز وجود دارند که بحث در خصوص آنها از حوصله این نوشته بیرون است. امروزه بازوهای کمانها را که نقش اصلی در پرتاب تیر ایفا می کنند، از چسباندن لایههای مختلف از قبیل چوب، فیبر شیشه، فیبر کربن و یا از یک ماده مثل فیبر شیشه می سازند.
کمانها دارای قدرتهای متفاوتی هستند. قدرت کمان در عین حال که میزان انرژی وارده به تیر را بیان میکند، از طرف دیگر میزان نیروی لازم برای کشیدن زه توسط کماندار را نیز نشان میدهد. قدرت کمان، براساس مقدار انرژی لازم برای کشیدن زه به مقدار مشخصی، بیان میشود.
معمولا مقدار یا مسافت مشخص را 28 اینچ درنظر میگیرند. بنابراین چنانچه برای کشیدن زه یک کمان به اندازه 28 اینچ، نیرویی معادل 30 پوند نیاز باشد، گفته می شود که قدرت کمان 30 پوند است. در تیراندازی ورزشی با کمان نیاز به قدرت بالا نیست اما در شکار لازم است قدرت کمان متناسب با حیوانی که شکار خواهد شد انتخاب شود. کمانهای تفنگی معمولا قدرتهای بالا و در حدود 150 پوند دارند. در ایران شکار با کمانهای تفنگی ممنوع است.
در کمانهای مرکب از فن آوری ویژه ای استفاده می شود و آن استفاده از چرخهایی در دوسر بازوها است که محور هر دو یا یکی از آنها، خارج از مرکز چرخها قرار دارد. بدین ترتیب بعد از آنکه زه کمان به میزان مشخصی کشیده شد و چرخها حول محور خود چرخیدند، به نقطه ای می رسیم که بدون تغییر در زه، بازوها کمی به عقب برمی گردند و در این حالت نگهداشتن زه با سهولت بیشتری صورت می گیرد. با استفاده از این فن آوری کمانهای قویتری ساخته شده اند.
تیرها از اجزای اصلی در کمانداری هستند. میله تیرها از چوب، آلومینیوم، فیبر شیشه و فیبر کربن و یا ترکیبی از آنها ساخته می شود. در گذشته برای اینکه تیرها مستقیم پرواز کنند، به انتهای تیرها چند عدد پر چسبانده می شد.
امروزه از پره های پلاستیکی برای این منظور استفاده می شود. نوک تیر نیزکه معمولا از فولاد ساخته می شود، اشکال متفاوتی دارد. نوک تیرهایی که در ورزش تیراندازی استفاده می شوند نوک تیز و معمولی هستند. پیکانهایی که در شکار در ابتدای تیر نصب می شوند از چند تیغه تیز تشکیل شده اند. یک بخش دیگر تیر در انتهای آن قرار دارد و آن فاق است که محل استقرار زه است.
نشانه روی در کمانهای چهارخم و مرکب، با کمک دستگاه نشانه روی متصل به کمان صورت می گیرد. برخلاف تفنگ که دستگاه نشانه روی آن دونقطه ای است، این نوع از کمانها از دستگاه نشانه روی یک نقطه ای استفاده می کنند. به عبارت دیگر در تفنگ یک شکاف در عقب و یک مگسک در جلو قرار دارد اما در کمان فقط یک مگسک در جلو قرار دارد.
بنابراین کماندار باید هنگام تیراندازی در دفعات متعدد، کمان را به یک شکل خاص در دست بگیرد و به یک حالت معین به مگسک نگاه کند تا همه تیرهایش به یک نقطه اصابت کند. درضمن تیرانداز باید به مقدار مشخصی زه کمان را بکشد تا همیشه نیروی معینی به تیر وارد شود. بدین ترتیب مشاهده می شود که تیراندازی با کمان دشوارتر از تیراندازی با تفنگ است. البته برخی از کمانداران بخصوص هنگام شکار پرنده از دستگاه نشانه روی استفاده نمی کنند که به این روش، نشانه روی غریزی گفته می شود که البته اصول خاص خود را دارد. البته امروزه روشهای پیشرفته ای نیز برای نشانه روی وجود دارد مثل نصب دوربین بر روی کمان.تفاده می شوند نوک تیز و معمولی هستند. پیکانهایی که در شکار در ابتدای تیر نصب می شوند از چند تیغه تیز تشکیل شده اند. یک بخش دیگر تیر در انتهای آن قرار دارد و آن فاق است که محل استقرار زه است.
نشانه روی در کمانهای چهارخم و مرکب، با کمک دستگاه نشانه روی متصل به کمان صورت می گیرد. برخلاف تفنگ که دستگاه نشانه روی آن دونقطه ای است، این نوع از کمانها از دستگاه نشانه روی یک نقطه ای استفاده می کنند. به عبارت دیگر در تفنگ یک شکاف در عقب و یک مگسک در جلو قرار دارد اما در کمان فقط یک مگسک در جلو قرار دارد.
بنابراین کماندار باید هنگام تیراندازی در دفعات متعدد، کمان را به یک شکل خاص در دست بگیرد و به یک حالت معین به مگسک نگاه کند تا همه تیرهایش به یک نقطه اصابت کند. درضمن تیرانداز باید به مقدار مشخصی زه کمان را بکشد تا همیشه نیروی معینی به تیر وارد شود. بدین ترتیب مشاهده می شود که تیراندازی با کمان دشوارتر از تیراندازی با تفنگ است. البته برخی از کمانداران بخصوص هنگام شکار پرنده از دستگاه نشانه روی استفاده نمی کنند که به این روش، نشانه روی غریزی گفته می شود که البته اصول خاص خود را دارد. البته امروزه روشهای پیشرفته ای نیز برای نشانه روی وجود دارد مثل نصب دوربین بر روی کمان.

+ نوشته شده توسط صدیقه کاشانی گهر در سه شنبه 2 مرداد1386 و ساعت |